Narratief: betekenis, opbouw en gebruik in politiek en media

Het woord narratief kom je steeds vaker tegen, in een literatuurles maar net zo goed in een krantenstuk over politiek. Het woordenboek geeft bij narratief de betekenis verhalend. Als zelfstandig naamwoord gaat het over de manier waarop een verhaal is opgebouwd: welke gebeurtenissen je vertelt en in welke volgorde. Dat bepaalt voor een groot deel of een verhaal je raakt of koud laat. Hieronder lees je wat een narratief is, welke soorten verhalen er zijn en hoe het woord in politiek en media wordt gebruikt.

Wat is een narratief?

Narratief is de keuze welke gebeurtenissen moeten worden verteld en in welke volgorde ze moeten worden verteld. Een nieuwe gebeurtenisvolgorde betekent dat je een nieuw narratief van hetzelfde verhaal hebt.

Het narratief verandert het verhaal in informatie, of beter, in kennis voor de ontvanger (het publiek of de lezer). Elke verhaalgebeurtenis is een eenheid van kennis die het publiek nodig heeft.

Een verhaal is een paradox, omdat het de waarheid probeert over te brengen door deze te verbergen. Een verhalenverteller rangschikt de kenniselementen zo dat ze geleidelijk aan onthuld worden. Een dergelijke opzettelijke verduistering van de auteur creëert een gevoel van mysterie of spanning. Dit creëert een verlangen bij het publiek om erachter te komen wat er in het verhaal gebeurt en waarom.

Narratief als structuur

Een narratief is als de ruggengraat van een verhaal: het geeft het structuur en doel. Als we naar de definitie van narratief kijken, is het een geschreven of gesproken verslag van onderling verbonden gebeurtenissen. Een verhaal gaat over wat er gebeurt, en net zo goed over hoe die gebeurtenissen zich ontvouwen.

Sommige verhalen kunnen feitelijk zijn, zoals biografieën, documentaires of nieuwsberichten. Andere kunnen fictief zijn, zoals romans, korte verhalen of films. Maar het belangrijkste element in beide is een opeenvolging van gebeurtenissen die op de een of andere manier met elkaar verbonden zijn.

Soorten verhalen

Laten we eens kijken naar enkele van de meest voorkomende:

• Lineair verhaal: Dit is de meest traditionele vorm van verhaal. De gebeurtenissen ontvouwen zich in chronologische volgorde. Dat betekent dat het verhaal van het begin naar het midden en vervolgens naar het einde beweegt.
• Niet-lineair verhaal: In tegenstelling tot een lineair verhaal volgt een niet-lineair verhaal geen rechte tijdlijn. Het verhaal kan in het midden beginnen, teruggaan naar het verleden en vervolgens vooruit springen naar de toekomst.
• Zoektocht-verhaal: Bij dit type verhaal gaat het om een hoofdpersoon die aan een reis of zoektocht begint en onderweg uitdagingen tegenkomt.
• Gezichtspuntverhaal: Dit verhaal gaat helemaal over perspectief. Het verhaal wordt verteld vanuit het standpunt van een of meer personages. Waardoor een subjectief beeld van de gebeurtenissen ontstaat.

Opbouw van een verhaal

Verhalen volgen doorgaans een driedelige structuur (narratief):

• 1. Begin: er worden personages en setting geïntroduceerd. Hier wordt de basis gelegd en krijgt het publiek een idee waar het verhaal over gaat. Het is net als in de eerste paar minuten van een film waarin je de personages en hun wereld leert kennen.
• 2. Midden: Dit is waar de hoofdactie plaatsvindt. Het conflict wordt geïntroduceerd, uitdagingen worden aangegaan en de spanning wordt opgebouwd. Het lijkt op de spannende achtervolgingsscène in een film.
• 3. Einde: Dit is waar het conflict wordt opgelost en het verhaal ten einde komt. Dit deel geeft een gevoel van afsluiting en rondt het verhaal af. Het is net als de slotscène in een film waarin alle losse eindjes aan elkaar worden geknoopt. Zodat je met een voldaan gevoel de bioscoop verlaat.

Dat is dus de basisstructuur of narratief van een verhaal. Natuurlijk kunnen sommige verhalen met deze structuur variëren voor een creatief effect. Maar in de kern is dit de structuur die de meeste verhalen volgen. Als je dit begrijpt, kun je de fijne kneepjes van een goed verhaal echt leren waarderen.

De rol van narratieven in de literatuur

Nu we enkele voorbeelden hebben gezien, gaan we dieper in op de rol die verhalen spelen in de literatuur. Narratieven vormen de ruggengraat van elk verhaal: ze geven het vorm, structuur en richting. Maar waarom is dat belangrijk?

Stel je voor dat je probeert een huis te bouwen zonder blauwdruk. Klinkt behoorlijk moeilijk, nietwaar? Zo zou het zijn om een verhaal te schrijven zonder narratief. Het narratief geeft een duidelijk plan en helpt de lezer door het verhaal te komen. Daarom is het begrijpen van de definitie van verhaal zo belangrijk voor elke schrijver.

Ook voor lezers zijn narratieven onmisbaar. Ze helpen ons het verhaal te begrijpen. Zonder een duidelijk narratief kan een verhaal verwarrend of onsamenhangend aanvoelen.

Narratief in politiek en media

Buiten de literatuur heeft het woord de laatste jaren een tweede leven gekregen. Politici, journalisten en communicatieadviseurs hebben het over het narratief van een partij, een kabinet of een bedrijf. Daarmee bedoelen ze het overkoepelende verhaal waarmee iemand uitlegt wat er aan de hand is, wie daarvoor verantwoordelijk is en welke oplossing erbij hoort. Ook hier draait het om keuzes: welke feiten je noemt, welke je weglaat en in welke volgorde je ze brengt.

Dat ligt dicht bij framing, waarbij woorden en beelden zo worden gekozen dat bepaalde kanten van een onderwerp meer nadruk krijgen. Wie spreekt van bezuinigen roept een ander beeld op dan wie het over hervormen heeft, ook al gaat het om dezelfde maatregel. Je kunt het zo zien: een frame is vaak één woord of beeld, een narratief het grotere verhaal waarin zulke frames steeds terugkomen. Bij een speech of nieuwsbericht loont het om na te gaan welk verhaal er eigenlijk verteld wordt en wat er buiten beeld blijft.

Meer over beeldende taal in verhalen? Lees ook wat een metafoor is en hoe die werkt.

Veelgestelde vragen

Meer lezen over dit onderwerp? Bekijk alles in Begrippen.